بازار مشتقه یا Derivatives Market بازاری است که در آن به جای خرید و فروش مستقیم یک دارایی، قراردادهایی معامله میشوند که ارزش آنها از یک دارایی دیگر گرفته شده است.
به همین دلیل، به این بازار «مشتقه» گفته میشود؛ زیرا ارزش قراردادهای معاملهشده مشتق یا برگرفته از ارزش یک دارایی پایه است.
این دارایی پایه میتواند سهام، کالا، ارز، شاخصهای مالی، نرخ بهره، ارزهای دیجیتال یا بسیاری از داراییهای دیگر باشد.
چرا بازار مشتقه به وجود آمد؟ #
هدف اولیه بازارهای مشتقه، کمک به افراد و شرکتها برای مدیریت ریسک بود.
برای مثال، یک کشاورز ممکن است نگران کاهش قیمت محصول خود در زمان برداشت باشد و یک کارخانه نیز نگران افزایش قیمت مواد اولیه مورد نیازش باشد. بازار مشتقه به این افراد اجازه میدهد قراردادهایی منعقد کنند که بخشی از این ریسک را کاهش دهد.
با گذشت زمان، این بازارها علاوه بر مدیریت ریسک، به ابزاری برای سرمایهگذاری و معاملهگری نیز تبدیل شدند و امروزه بخش بزرگی از حجم معاملات بازارهای مالی را تشکیل میدهند.
در بازار مشتقه چه چیزی معامله میشود؟ #
برخلاف بازار نقدی، در بازار مشتقه معمولاً خود دارایی خرید و فروش نمیشود.
آنچه معاملهگران خرید و فروش میکنند، قراردادهایی هستند که ارزش آنها به قیمت یک دارایی پایه وابسته است.
به همین دلیل، بسیاری از معاملهگران بازار مشتقه هیچگاه مالک واقعی دارایی پایه نمیشوند و تنها از تغییرات قیمت آن سود یا زیان میکنند.
دارایی پایه چیست؟ #
دارایی پایه (Underlying Asset) همان داراییای است که ارزش یک قرارداد مشتقه بر اساس آن تعیین میشود.
برای مثال، اگر یک قرارداد مشتقه بر روی طلا ایجاد شود، قیمت آن قرارداد از قیمت طلا تأثیر میگیرد. اگر قرارداد بر روی بیتکوین باشد، ارزش آن نیز همراه با قیمت بیتکوین تغییر خواهد کرد.
به همین ترتیب، قراردادهای مشتقه میتوانند بر اساس سهام، ارزها، کالاها، شاخصهای بورسی، نرخهای بهره و بسیاری از داراییهای دیگر طراحی شوند.
مهمترین انواع بازار مشتقه #
بازار مشتقه ابزارهای مالی متنوعی دارد، اما دو مورد از رایجترین آنها عبارتاند از:
- قراردادهای آتی (Futures)
- اختیار معامله (Options)
در سالهای اخیر، در بازار ارزهای دیجیتال نیز نوع دیگری از قراردادها به نام Perpetual Contracts یا قراردادهای دائمی محبوبیت زیادی پیدا کرده است که از نظر ساختار، شباهت زیادی به قراردادهای آتی دارند.
در درسهای بعدی با هر یک از این ابزارها به طور جداگانه آشنا خواهیم شد.
مزایا و ویژگیهای بازار مشتقه #
بازار مشتقه امکاناتی را فراهم میکند که معمولاً در بازار نقدی وجود ندارند. از جمله این امکانات میتوان به مدیریت ریسک، استفاده از اهرم مالی (Leverage)، امکان کسب سود از افزایش یا کاهش قیمت و دسترسی به ابزارهای متنوع معاملاتی اشاره کرد.
البته همین ویژگیها باعث میشوند که معامله در بازار مشتقه پیچیدهتر و معمولاً پرریسکتر از بازار نقدی باشد. به همین دلیل، آشنایی کامل با سازوکار این بازار پیش از شروع معامله اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی #
بازار مشتقه بازاری است که در آن قراردادهایی معامله میشوند که ارزش آنها از یک دارایی پایه گرفته شده است. این بازار ابتدا برای مدیریت ریسک ایجاد شد، اما امروزه علاوه بر این کاربرد، یکی از مهمترین بسترهای معاملهگری و سرمایهگذاری در بازارهای مالی محسوب میشود.
خلاصه #
در بازار مشتقه، به جای خود دارایی، قراردادهایی معامله میشوند که ارزش آنها به قیمت یک دارایی پایه وابسته است.