قراردادهای آتی یا Futures Contracs نوعی قرارداد مشتقه است که در آن دو طرف توافق میکنند مقدار مشخصی از یک دارایی را در تاریخ معینی در آینده و با قیمتی که امروز تعیین میشود معامله کنند.
به عبارت دیگر، در قراردادهای آتی خود دارایی معامله نمیشود، بلکه قراردادی خرید و فروش میشود که ارزش آن از قیمت یک دارایی پایه گرفته شده است.
دارایی پایه میتواند سهام، کالاهای اساسی، ارز، شاخصهای مالی، ارزهای دیجیتال یا بسیاری از داراییهای دیگر باشد.
چرا به آن «قرارداد آتی» گفته میشود؟ #
واژه «آتی» به معنای مربوط به آینده است.
علت این نامگذاری آن است که موضوع اصلی این قرارداد، توافقی برای انجام معامله در آینده است. اگرچه امروزه بیشتر قراردادهای آتی قبل از سررسید بسته میشوند و معاملهگران هرگز دارایی واقعی را تحویل نمیگیرند، اما ایده اصلی این ابزار از همین توافق برای خرید یا فروش در آینده شکل گرفته است.
قراردادهای آتی چرا به وجود آمدند؟ #
هدف اولیه قراردادهای آتی، مدیریت ریسک (Hedging) بود.
فرض کنید یک کشاورز میداند شش ماه دیگر محصول گندم خود را برداشت خواهد کرد، اما نگران است که تا آن زمان قیمت گندم کاهش پیدا کند. از طرف دیگر، یک کارخانه تولید آرد نگران است که قیمت گندم افزایش یابد و هزینه تولید آن بیشتر شود.
در چنین شرایطی، هر دو طرف میتوانند امروز قراردادی امضا کنند که بر اساس آن، مقدار مشخصی گندم با قیمت مشخصی در شش ماه آینده معامله شود.
اگر قیمت گندم در آینده کاهش پیدا کند، کشاورز همچنان محصول خود را با همان قیمت توافقشده خواهد فروخت و از کاهش قیمت بازار آسیب نمیبیند. اگر قیمت افزایش پیدا کند، کارخانه نیز مواد اولیه خود را با همان قیمت از پیش تعیینشده خریداری خواهد کرد و در برابر افزایش قیمت محافظت میشود.
به این ترتیب، قراردادهای آتی در ابتدا برای کاهش ریسک ناشی از نوسانات قیمت ایجاد شدند.
امروزه قراردادهای آتی چگونه استفاده میشوند؟ #
اگرچه هدف اولیه قراردادهای آتی مدیریت ریسک بود، اما امروزه بخش بزرگی از معاملات این بازار توسط معاملهگران و سرمایهگذاران انجام میشود.
بیشتر این افراد هیچ قصدی برای تحویل گرفتن یا تحویل دادن دارایی واقعی ندارند و تنها از تغییرات قیمت قرارداد سود یا زیان کسب میکنند.
به همین دلیل، قراردادهای آتی امروزه علاوه بر مدیریت ریسک، یکی از مهمترین ابزارهای معاملهگری در بازارهای مالی محسوب میشوند.
چه داراییهایی قرارداد آتی دارند؟ #
امروزه تقریباً برای بسیاری از داراییهای مهم، قرارداد آتی وجود دارد.
از جمله:
- سهام
- شاخصهای بورسی
- طلا و نقره
- نفت و گاز طبیعی
- محصولات کشاورزی
- ارزها
- ارزهای دیجیتال
در همه این موارد، ارزش قرارداد مستقیماً از قیمت دارایی پایه تأثیر میگیرد.
ویژگیهای اصلی قراردادهای آتی #
قراردادهای آتی چند ویژگی مهم دارند که آنها را از بازار نقدی متمایز میکند.
در این بازار، معاملهگران معمولاً مالک واقعی دارایی پایه نمیشوند، بلکه قراردادهایی را معامله میکنند که ارزش آنها از آن دارایی گرفته شده است. همچنین این قراردادها دارای مشخصات از پیش تعیینشدهای مانند اندازه قرارداد، تاریخ سررسید و قوانین تسویه هستند که توسط بازار یا بورس مربوطه تعریف میشوند.
از سوی دیگر، قراردادهای آتی این امکان را فراهم میکنند که معاملهگران هم از افزایش قیمت و هم از کاهش قیمت یک دارایی سود کسب کنند. علاوه بر این، در بسیاری از بازارهای آتی امکان استفاده از اهرم مالی نیز وجود دارد که باعث میشود بتوان با سرمایهای کمتر، موقعیتهای معاملاتی بزرگتری ایجاد کرد. البته این موضوع در کنار افزایش احتمال سود، میزان ریسک و زیان احتمالی را نیز افزایش میدهد.
آیا همیشه دارایی تحویل داده میشود؟ #
خیر.
اگرچه ایده اصلی قراردادهای آتی بر پایه خرید و فروش یک دارایی در آینده شکل گرفته است، اما امروزه بیشتر قراردادها پیش از تاریخ سررسید بسته میشوند و تنها اختلاف قیمت میان زمان ورود و خروج از معامله تسویه میشود.
به همین دلیل، بخش عمده معاملات آتی هرگز به تحویل فیزیکی دارایی منجر نمیشوند.
جمعبندی #
قرارداد آتی نوعی قرارداد مشتقه است که ارزش آن از یک دارایی پایه گرفته میشود و در ابتدا برای مدیریت ریسک ناشی از تغییرات قیمت ایجاد شد. امروزه علاوه بر پوشش ریسک، این قراردادها یکی از پرکاربردترین ابزارهای معاملهگری در بازارهای مالی هستند و امکان کسب سود از افزایش یا کاهش قیمت داراییها را فراهم میکنند.
خلاصه #
قرارداد آتی توافقی برای معامله یک دارایی در آینده با قیمتی از پیش تعیینشده است که امروزه بیشتر برای معامله روی تغییرات قیمت و مدیریت ریسک مورد استفاده قرار میگیرد.